10 AM to 1 PM & 2 PM to 6 PM

Museum of A Ramachandran, Kollam

“കലാകാരന്മാര്‍ ആദ്യം വളര്‍ത്തുന്നത് ഈഗോയാണ്; കഴിവ് വളര്‍ത്തുന്നത് പിന്നീടും”.
എ. രാമചന്ദ്രന്‍
ബാല്യത്തിന്റെ സ്‌കെച്ചുപുസ്തകം

എ. രാമചന്ദ്രന്‍: കലയ്ക്കുവേണ്ടി സമര്‍പ്പിച്ച ജീവിതം

ഇന്ത്യ കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച കലാകാരന്മാരില്‍ ഒരാളായിരുന്നു എ. രാമചന്ദ്രന്‍ (1935-2024). ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം അദ്ദേഹം ദൃശ്യഭാഷയിലും ആവിഷ്‌കാരത്തിലും നിരന്തരം പരീക്ഷണങ്ങള്‍ നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ചിത്രകാരന്‍, ശില്പി, ഗ്രാഫിക് ആര്‍ട്ടിസ്റ്റ്, ഡിസൈനര്‍, അദ്ധ്യാപകന്‍ എന്നീ നിലകളില്‍, തന്റെ സുദീര്‍ഘവും സഫലവുമായ കലാജീവിതത്തിലുടനീളം അദ്ദേഹം വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന കലാസൃഷ്ടികള്‍ നടത്തി. ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള വിവിധ നഗരങ്ങളിലായി അദ്ദേഹം തന്റെ ചിത്രങ്ങള്‍, ശില്പങ്ങള്‍, ജലച്ചായങ്ങള്‍, ഗ്രാഫിക്‌സ്, ഡ്രോയിംഗുകള്‍ എന്നിവയുള്‍പ്പെടെയുള്ള കലാസൃഷ്ടികളുടെ നാല്‍പ്പതോളം പ്രധാന പ്രദര്‍ശനങ്ങള്‍ നടത്തി. തീര്‍ത്തും അതുല്യനായ ഒരു ആധുനികതാവാദിയായ രാമചന്ദ്രന്‍ ഇന്ത്യന്‍, ഏഷ്യന്‍, പാശ്ചാത്യേതര കലാപാരമ്പര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ ആഴവും പരപ്പുമുള്ള അന്വേഷണങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യതിരിക്തമായ ബിംബകല്പനയും അനനുകരണീയമായ കലാശൈലിയും രൂപപ്പെടുത്തിയത്, പ്രത്യേകിച്ചും 1980കളുടെ ആദ്യപകുതിയ്ക്ക് ശേഷം.

1935 ഓഗസ്റ്റ് 29ന്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ആറ്റിങ്ങലിലാണ് രാമചന്ദ്രന്‍ ജനിച്ചത്. കുഞ്ഞുനാള്‍ തൊട്ടേ കലയോട് അതിയായ അഭിനിവേശം പ്രകടിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം, നിരന്തരം ശകാരം കേട്ടാലും സ്‌കൂള്‍ പുസ്തകങ്ങള്‍ ചിത്രങ്ങള്‍ കൊണ്ട് നിറയ്ക്കുകയും ചുവരുകളില്‍ വരയ്ക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. കുട്ടിക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപരമായ അഭിരുചികള്‍ രൂപപ്പെടുത്തിയത് തന്റെ പൂര്‍വ്വികരുടെ എണ്ണച്ചായത്തില്‍ ചെയ്ത ഛായാപടങ്ങളും, ബംഗാള്‍ സ്‌കൂളിലെ കലാസൃഷ്ടികളുടെ റീപ്രൊഡക്ഷനുകള്‍ കാണാനായതും, തന്റെ അമ്മയോടൊപ്പം അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളില്‍ നടത്തിയ സന്ദര്‍ശനങ്ങളിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ ചുവര്‍ചിത്ര പാരമ്പര്യവുമായി സമ്പര്‍ക്കം പുലര്‍ത്താനായതുമൊക്കെയാണ്. രാമചന്ദ്രന്റെ കലാജീവിതത്തിലെ ഒരു നിര്‍ണ്ണായക നിമിഷം എന്ന് പറയുന്നത് തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീ ചിത്രാലയം (ശ്രീ ചിത്ര ആര്‍ട്ട് ഗാലറി) സന്ദര്‍ശിയ്ക്കാനായതാണ്. അവിടെ അദ്ദേഹം രാജാ രവിവര്‍മ്മയുടെയും ബംഗാള്‍ സ്‌കൂള്‍ കലാകാരന്മാരുടെയും ഒറിജിനല്‍ കലാസൃഷ്ടികള്‍ നേരില്‍ക്കണ്ടാസ്വദിച്ചു. അതാണ് തന്റെ ജീവിതം കലയ്ക്കായി സമര്‍പ്പിക്കാന്‍ അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.
തന്റെ ബാല്യത്തില്‍ ആരംഭിച്ച കര്‍ണാടക സംഗീതാഭ്യസനം അദ്ദേഹം പത്ത് വര്‍ഷക്കാലം തുടര്‍ന്നു. ചെറുപ്പത്തില്‍ തന്നെ അദ്ദേഹം തിരുവനന്തപുരത്തെ ഓള്‍ ഇന്ത്യ റേഡിയോയില്‍ പതിവായി കച്ചേരികള്‍ നടത്തിയിരുന്നു. അതിനിടെ രാമചന്ദ്രന്‍ കേരള സര്‍വ്വകലാശാലയില്‍ നിന്നും മലയാള സാഹിത്യത്തില്‍ എംഎ പൂര്‍ത്തിയാക്കി. ഇക്കാലയളവില്‍ സംസ്ഥാനത്തെ പുരോഗമന സാഹിത്യ പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി പ്രധാന എഴുത്തുകാരുമായി അദ്ദേഹത്തിന് ബന്ധം സ്ഥാപിയ്ക്കാനായി. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തി. 1950കളുടെ അവസാനത്തിലും 1960കളുടെ തുടക്കത്തിലും, കേരളത്തിലെ എഴുത്തുകാരുടെ സംഘമായ സാഹിത്യ പ്രവര്‍ത്തക സഹകരണ സംഘം നടത്തുന്ന നാഷണല്‍ ബുക്ക് സ്റ്റാളിന് (എന്‍ബിഎസ്) വേണ്ടി അദ്ദേഹം നാല്‍പ്പതോളം കഥകള്‍ ചിത്രീകരിച്ചു.

1957ല്‍, കല പഠിക്കാനായി രാമചന്ദ്രന്‍ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ശാന്തിനികേതനിലുള്ള വിശ്വഭാരതി സര്‍വ്വകലാശാലയില്‍ ചേര്‍ന്നു. അവിടെ, കലാഭവനില്‍ രാംകിങ്കര്‍ ബൈജ്, ബിനോദ് ബിഹാരി മുഖര്‍ജി തുടങ്ങിയ മഹാരഥന്മാരുടെ ശിക്ഷണത്തില്‍ നേടിയ പരിശീലനം അദ്ദേഹത്തില്‍ ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ശാന്തിനികേതനില്‍, രാമചന്ദ്രനെ ഏറ്റവും ആകര്‍ഷിച്ചത് രാംകിങ്കര്‍ ബൈജിന്റെ പ്രതിഭ തന്നെയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം രാമചന്ദ്രന് നല്‍കിയ ആദ്യ നിര്‍ദ്ദേശം പ്രകൃതിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് വരയ്ക്കുക എന്നതായിരുന്നു; തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവന്‍ രാമചന്ദ്രന്‍ ആ രീതി പിന്തുടര്‍ന്നു. ശാന്തിനികേതനില്‍ എത്തുന്നതിനും വളരെ മുമ്പുതന്നെ തന്റെ മുത്തച്ഛന്‍ രാമചന്ദ്രനില്‍ പ്രകൃതിയെ ആസ്വദിച്ചറിയാനുള്ള ശീലം വളര്‍ത്തിയെടുത്തിരുന്നെങ്കിലും, അതിന്റെ എണ്ണമറ്റ രൂപഭേദങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധാപൂര്‍വ്വം പഠിക്കാനും സ്ഥിരമായി വരയ്ക്കാനും രാമചന്ദ്രനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചത് രാംകിങ്കര്‍ തന്നെയാണ്. ചിത്രരചനയെ കലാവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി കണ്ടിരുന്ന നന്ദലാല്‍ ബോസിന്റെ ശിക്ഷണരീതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപരിശീലനത്തെ രൂപപ്പെടുത്തി. നേരത്തെ, കേരളത്തിലെ കൂടുതല്‍ യാഥാസ്ഥിതികമായ അന്തരീക്ഷത്തില്‍ നിന്നുകൊണ്ട് വരയ്ക്കുമ്പോള്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന തടസ്സങ്ങള്‍ മറികടന്ന് ശാന്തിനികേതനില്‍ അദ്ദേഹം അപാരമായ സ്വാതന്ത്ര്യം കണ്ടെത്തി.
1964-ല്‍ രാമചന്ദ്രന്‍ ന്യൂഡല്‍ഹിയിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ കലാരംഗത്ത് സജീവമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതിനിടെയാണ്, ഒരു വര്‍ഷത്തിനുശേഷം, അദ്ദേഹം ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയയില്‍ അദ്ധ്യാപകനായി ചേരുന്നത്. വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്ക് പ്രചോദനം നല്‍കുന്ന, ഏറെ സ്വാധീനശക്തിയുള്ള, അദ്ധ്യാപകന്‍ എന്ന നിലയില്‍, അദ്ദേഹം നിരവധി തലമുറകളിലെ കലാവിദ്യാര്‍ത്ഥികളെ പരിശീലിപ്പിക്കുകയും മാര്‍ഗനിര്‍ദേശം നല്‍കുകയും ചെയ്തു. ഈ കലാസ്ഥാപനത്തെ ഒരു സമ്പൂര്‍ണ്ണ ഫാക്കല്‍റ്റിയായി വികസിപ്പിക്കുന്നതില്‍ നിര്‍ണായക പങ്ക് വഹിച്ചയാളാണ് രാമചന്ദ്രന്‍. 2002ല്‍, അദ്ദേഹത്തെ സര്‍വകലാശാലയില്‍ പ്രൊഫസര്‍ എമെറിറ്റസ് ആയി നിയമിച്ചു.
ഭാര്യയും കലാകാരിയുമായ ചമേലി രാമചന്ദ്രനുമായിച്ചേര്‍ന്ന്, രാമചന്ദ്രന്‍ കുട്ടികള്‍ക്കായി നിരവധി ചിത്രപുസ്തകങ്ങള്‍ എഴുതുകയും അവയെല്ലാം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പുസ്തകങ്ങളിലൊക്കെ, മധുബനി, വര്‍ലി തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന ഇന്ത്യന്‍ ഗോത്ര ചിത്രകലാ ശൈലികളില്‍ അദ്ദേഹവും ചമേലിയും പരീക്ഷണം നടത്തി.
സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തന്റെ ആശങ്കകള്‍ പങ്കുവെയ്ക്കുന്നവയായിരുന്നു രാമചന്ദ്രന്റെ ആദ്യകാല സൃഷ്ടികള്‍ എന്നുമാത്രമല്ല, പലപ്പോഴും അവയില്‍ അദ്ദേഹം ഒരു ആക്ഷേപഹാസ്യത്തിന്റെ സ്വരം ഉപയോഗിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. 1965 മുതല്‍ 1975 വരെ രാമചന്ദ്രന്‍ ചെയ്ത കലാസൃഷ്ടികളില്‍ ദസ്തയേവ്സ്‌കിയുടെ എഴുത്തിന്റെ നിര്‍ണ്ണായക സ്വാധീനം കാണാനാവും. ഈ സൃഷ്ടികളില്‍ നിരാശയും സാമൂഹികമായ അനീതികള്‍ക്കെതിരായ കലഹവും നിറഞ്ഞുനിന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹം രാജസ്ഥാന്‍ സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയതോടെ, ശ്രദ്ധേയമായൊരു പരിവര്‍ത്തനം സംഭവിച്ചു. അതോടെ, അദ്ദേഹം മനുഷ്യജീവിതത്തെ പ്രകൃതിയുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ശൈലിയിലേക്ക് ക്രമേണ നീങ്ങിത്തുടങ്ങുകയും അത് മാജിക്കല്‍ റിയലിസത്തിന്റെ ആവര്‍ഭാവത്തിലേക്ക് നയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലായാത്രയിലെ ഈ സുപ്രധാന മാറ്റം സംഭവിയ്ക്കുന്നത്, യയാതി (1984-86) എന്ന അതിബൃഹത്തായ ചിത്രത്തില്‍ തുടങ്ങി ഇന്ത്യന്‍ കലാ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായും അവയുടെ ദൃശ്യസംഹിതകളുമായും അദ്ദേഹം നടത്തിയ ആഴത്തിലുള്ള ഇടപഴകലിനൊപ്പമാണ്. തീര്‍ത്തും സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയപരമായ ഫിഗറേറ്റീവ് ശൈലിയില്‍ നിന്നും മാറി രാമചന്ദ്രന്‍ പുരാണേതിഹാസങ്ങളിലൂടെയും പൗരസ്ത്യ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിലൂടെയുമെല്ലാം സഞ്ചരിയ്ക്കാന്‍ തുടങ്ങി. കേരള ചുവര്‍ചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം ഈ വിഷയത്തില്‍ സമഗ്രമായൊരു പുസ്തകമെഴുതാന്‍ അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു എന്ന് മാത്രമല്ല, അത് കലയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. അതുപോലെതന്നെ അജന്ത, എല്ലോറ ഗുഹാചിത്രങ്ങളില്‍ നിന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് വരകളിലും വര്‍ണ്ണങ്ങളിലുമുള്ള അവയുടെ വൈദഗ്ദ്ധ്യത്തില്‍ നിന്നും, അദ്ദേഹത്തിന് ഏറെ പ്രചോദനം ലഭിച്ചു. അതോടൊപ്പം, ജപ്പാന്‍, കൊറിയ, ചൈന എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള യാത്രകള്‍ പ്രകൃതിയ്ക്ക് സുപ്രധാനമായൊരു പങ്കുള്ള ഏഷ്യന്‍ കലയുമായി അദ്ദേഹത്തെ കൂടുതല്‍ അടുപ്പിച്ചു.

1970-കളുടെ മദ്ധ്യത്തോടെ രാമചന്ദ്രന്‍ ഉദയ്പൂരിലേയ്ക്കും അതിനു ചുറ്റുമുള്ള, ഉന്ധ്രി, പൈ പോലുള്ള ഭീല്‍ ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കും, ഏകലിഞ്ചി, നാഗ്ദ്ധ എന്നിവിടങ്ങളിലടക്കമുള്ള താമരപ്പൊയ്കകളിലേയ്ക്കും നടത്തിയ പതിവ് സന്ദര്‍ശനങ്ങള്‍ അദ്ദേഹത്തെസംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കലാപരമായ പ്രചോദനത്തിന്റെ കരുത്തുറ്റ സ്രോതസ്സുകളായി മാറി. തന്റെ പെയിന്റിംഗുകളിലും, ഡ്രോയിംഗുകളിലും, ജലച്ചായങ്ങളിലുമെല്ലാം വ്യാപകമായി കടന്നുവന്ന താമരപ്പൊയ്കകള്‍ ആത്യന്തികമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാലോകത്തെ ഏറ്റവും ശാശ്വതമായ പ്രമേയങ്ങളിലൊന്നായി ഉയര്‍ന്നുവന്നു. ജീവിതം നിറഞ്ഞാടിയ താമരക്കുളവും ചുറ്റുമുള്ള ഭൂപ്രകൃതിയും ഏറെ വശ്യമായ ഒരനുഭവമായിരുന്നു രാമചന്ദ്രന്. ഭീല്‍ സമൂഹങ്ങളുമായുള്ള തന്റെ വിനിമയത്തില്‍ നിന്നും ജീവിതത്തിന്റെയും പ്രകൃതിയുടെയും സൗന്ദര്യമാഘോഷിക്കുന്ന അതുല്യമായൊരു ദൃശ്യ ഫാന്റസി സൃഷ്ടിക്കാന്‍ അദ്ദേഹത്തിനായി.
ചിത്രങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം ശില്പങ്ങളും ചെയ്ത ഒരു ബഹുമുഖ കലാകാരനായിരുന്നു രാമചന്ദ്രന്‍. തുടക്കം മുതല്‍ തന്നെ ശില്പകലയില്‍ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നുവെങ്കിലും, ആ മാദ്ധ്യമത്തിന്റെ സാങ്കേതികമായ സങ്കീര്‍ണ്ണതകളും, കാസ്റ്റിംഗിനുവേണ്ട ഭീമമായ ചിലവും, പിന്നെ, ശില്പനിര്‍മ്മാണത്തിനാവശ്യമായ മറ്റ് കാര്യങ്ങളുമെല്ലാംകൊണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ചും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പില്‍ക്കാല കലാജീവിതത്തില്‍, അദ്ദേഹം ചെയ്ത ശില്പങ്ങളുടെ എണ്ണം വളരെ പരിമിതമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, തനിക്കു കഴിയുമ്പോളൊക്കെ അദ്ദേഹം കളിമണ്ണിലും സിമന്റിലും പിന്നീട് വെങ്കലത്തിമൊക്കെ പരീക്ഷണം നടത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ശില്പങ്ങളില്‍ ഒന്നാണ് മോണ്യുമെന്റല്‍ ഗാന്ധി. അഹിംസയിലും സഹിഷ്ണുതയിലുമൂന്നിയ മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ തത്ത്വചിന്തയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഗാധമായ ആരാധന വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ് ശില്പം. ‘ബഹുരൂപി’, ‘രാംകിങ്കറുമായുള്ള സ്വന്തം ഛായാശില്പം’ തുടങ്ങിയ സൃഷ്ടികളിലെല്ലാം കാണുന്നതുപോലെ, സ്വയം പ്രതിനിധാനവും പുരാണേതിഹാസ പ്രമേയങ്ങളുമൊക്കെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശില്പങ്ങളില്‍ കടന്നുവന്നു. രാമചന്ദ്രന്റെ പില്‍ക്കാല സൃഷ്ടികളില്‍ അദ്ദേഹംതന്നെ പലപല രൂപങ്ങളില്‍ ആവര്‍ത്തിച്ച് കടന്നുവരുന്നത് കാണാം. ചിലപ്പോള്‍ ഒരു പക്ഷിയായോ, വവ്വാലായോ, തേനീച്ചയായോ അതുമല്ലെങ്കില്‍ മറ്റേതെങ്കിലും ജീവികളായോ ഒക്കെയുള്ള ഈ പ്രത്യക്ഷപ്പെടല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാലോകത്ത്, നമുക്ക് പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാവുന്ന ഒരു മോട്ടിഫായി മാറുന്നു.

രേഖാചിത്രണം എക്കാലത്തും രാമചന്ദ്രന്റെ കലാപരിശീലനത്തിന്റെ ഒരു അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്നു. ആറ് പതിറ്റാണ്ടുകള്‍ക്കിടെ അദ്ദേഹം അയ്യായിരത്തിലധികം സ്‌കെച്ചുകളും രേഖാചിത്രങ്ങളും സ്റ്റഡികളും ചെയ്തു. ഒരു അന്ധന്‍ സ്പര്‍ശനത്തിലൂടെ ബാഹ്യലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതുപോലെ, ലോകത്തെ അറിയാനുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാന മാര്‍ഗമായിട്ടാണ് അദ്ദേഹം രേഖാചിത്രണത്തെ കണക്കാക്കിയത്. ഈ ചിത്രണപരിശീലനം ഒരു ഡോക്യുമെന്റേഷനായും, തന്റെ കഴിവുകള്‍ ചിന്തേരിട്ട് മിനുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു മാര്‍ഗമായും, വ്യത്യസ്ത തരം രേഖകള്‍ കൊണ്ട് പരീക്ഷണം നടത്താനുള്ള അവസരമായും മാറി.
1962ല്‍ പിഎച്ച്ഡി ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി രാമചന്ദ്രന്‍ കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്ര ചുവര്‍ചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പഠിച്ചു. സാമ്പത്തിക പരിമിതിയും മറ്റ് വെല്ലുവിളികളും കാരണം ഈ പ്രോജക്റ്റ് പൂര്‍ത്തിയാക്കി പ്രബന്ധം സമര്‍പ്പിക്കാനായില്ലെങ്കിലും പിന്നീടദ്ദേഹം തന്റെ ഗവേഷണം പുനരാരംഭിച്ചു. വിപുലമായ ഈ പഠനം 2005-ല്‍ ‘ദി പെയിന്റഡ് അബോഡ് ഓഫ് ഗോഡ്‌സ്: മ്യൂറല്‍ ട്രഡീഷന്‍സ് ഓഫ് കേരള’ എന്ന പേരില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ക്ഷേത്ര ചുവര്‍ചിത്രങ്ങളുടെ വലിയ ഫോര്‍മാറ്റ്, ചടുലമായ വര്‍ണ്ണരീതികള്‍, സങ്കീര്‍ണ്ണമായ ചിത്രഘടനകള്‍ എന്നിവയെയെല്ലാം രാമചന്ദ്രന്‍ തന്റെ ദൃശ്യ വ്യാകരണവുമായും കലാപരിശീലനവുമായും സംയോജിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി ചെയര്‍പേഴ്സനായിരിയ്‌ക്കെയാണ്, 1993ല്‍ ന്യൂഡല്‍ഹിയിലെ നാഷണല്‍ മ്യൂസിയത്തില്‍ അദ്ദേഹം രാജാ രവിവര്‍മ്മയുടെ ഒരു സുപ്രധാന പ്രദര്‍ശനം സംഘടിപ്പിച്ചത്.
രാമചന്ദ്രന്റെ കലാപരിശീലനത്തിന്റെ മര്‍മ്മം രൂപപ്പെടുത്തിയത് കലയുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധികമായ ഇടപെടലായിരുന്നു. പതിവായി സ്‌കെച്ചുകള്‍ ചെയ്യുന്നതിനും ദിവസവും പെയിന്റ് ചെയ്യുന്നതിനും പുറമേ, കലാപുസ്തകങ്ങള്‍ ശ്രദ്ധാപൂര്‍വ്വം വായിച്ചുപഠിക്കുന്നതിനായും അദ്ദേഹം ധാരാളം സമയം നീക്കിവച്ചു. ഒരുപാട് വര്‍ഷങ്ങള്‍ കൊണ്ട്, വിവിധ ഭൂമിശാസ്ത്ര മേഖലകളെയും വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന വിഷയങ്ങളെയും കാലഘട്ടങ്ങളെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന കലാപുസ്തകങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ ശേഖരം തന്നെ അദ്ദേഹം സമ്പാദിച്ചു. തന്റെ സ്റ്റുഡിയോയിലെ യഥാര്‍ത്ഥ പുസ്തക ഷെല്‍ഫുകളില്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന രാമചന്ദ്രന്റെ വിപുലമായ കലാപുസ്തക ശേഖരം, കലാകാരര്‍ക്കും, ഈ മേഖലയിലെ പണ്ഡിതര്‍ക്കും, കലാ വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്കും, ഗവേഷണത്തിനും റഫറന്‍സിനും വേണ്ടി കൊച്ചിയിലെ ലളിതകലാ അക്കാദമി സമുച്ചയത്തിലെ ‘ധ്യാനചിത്ര: എ വിഷ്വല്‍ കള്‍ച്ചറല്‍ റിസര്‍ച്ച് ലാബി’ല്‍ അതേപടി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സുദീര്‍ഘമായ തന്റെ കലാജീവിതത്തിനിടെ ദേശീയ അവാര്‍ഡ്, ഏഷ്യ-പസഫിക് കള്‍ച്ചറല്‍ സെന്റര്‍ ഫോര്‍ യുനെസ്‌കോയില്‍ നിന്നുള്ള ചിത്ര പുസ്തക ചിത്രീകരണത്തിനുള്ള നോമ കോണ്‍കോഴ്‌സ് അവാര്‍ഡ്, ലളിത് കലാ അക്കാദമി ഫെലോഷിപ്പ്, പരിഷത്ത് സമ്മാന്‍, ഗഗന്‍-അബനി പുരസ്‌കാരം, മാനവീയം അവാര്‍ഡ്, രവിവര്‍മ്മ പുരസ്‌കാരം, ഇന്ത്യാ ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ പത്മഭൂഷണ്‍ എന്നിവയുള്‍പ്പെടെ നിരവധി ബഹുമതികള്‍ രാമചന്ദ്രനെ തേടിയെത്തി. ന്യൂഡല്‍ഹി, മുംബൈ, ബെംഗളൂരു എന്നിവിടങ്ങളിലെ നാഷണല്‍ ഗാലറി ഓഫ് മോഡേണ്‍ ആര്‍ട്ടില്‍ നടത്തിയ റെട്രോസ്‌പെക്റ്റീവ് പ്രദര്‍ശനങ്ങള്‍ ഉള്‍പ്പെടെ ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി പ്രദര്‍ശനങ്ങള്‍ നടത്തി.
2024 ഫെബ്രുവരി 10ന് ന്യൂഡല്‍ഹിയില്‍ വച്ച് രാമചന്ദ്രന്‍ അന്തരിച്ചു.
പാശ്ചാത്യേതര ആധുനികതകളിലേക്കും കലാപാരമ്പര്യങ്ങളിലേക്കും നിരന്തരം ആകര്‍ഷിക്കപ്പെടുന്ന എ. രാമചന്ദ്രന്റെ കല അതിന്റെ മൗലികതകൊണ്ടും സ്വതന്ത്രചൈതന്യം കൊണ്ടും വേറിട്ടുനില്‍ക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പില്‍ക്കാല സൃഷ്ടികള്‍ പ്രകൃതിയുമായും രാജസ്ഥാനില്‍ താന്‍ കണ്ടുമുട്ടിയ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളുമായുമുള്ള അഗാധമായ ബന്ധത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിയ്ക്കുകയും ലോകത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും ആനന്ദങ്ങളും ഉള്ളില്‍ നിറയ്ക്കുകയും ചെയ്തവയാണ്. രാമചന്ദ്രനെ സംബന്ധിച്ച് തന്റെ കലായാത്ര നിരീക്ഷണത്തിന്റെയും സ്വാംശീകരണത്തിന്റെയും പരിവര്‍ത്തനത്തിന്റെയും തുടര്‍ച്ചയായ ഒരു പ്രക്രിയയായിരുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി ആധുനിക ഇന്ത്യന്‍ കലയ്ക്ക് അതുല്യവും സാര്‍ത്ഥകവുമായ സംഭാവനകള്‍ നല്കാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയുകയും ചെയ്തു.